TAŞYÜNÜ

Bazalt, diyabaz, dolomit gibi kayaların karışımından elde edilen mineral yün çeşididir. Yangın dayanımı ve ses yalıtımında mükemmel sonuçlar veren taş yünü, ısı yalıtımında plastik köpüklere nazaran daha düşük değerlere sahiptir. Taşyünü dolgulu sandviç paneller, yangın riski yüksek yapıların çatı, cephe veya ara bölme kaplamalarında kullanılmaktadır. Yalıtım malzemesinden istenen sudan direkt etkilenmemesidir. Ayrıca kapilarite yoluyla dolaylı olarak ıslanıp ısıl geçirgenlik değeri yükselmemelidir.

Taşyününde bulunan lifler aslında ıslanmaz ancak lifler arasında bulunan hava boşlukları suyla temasında dolarak ıslanan taşyününü yalıtım görevini yapamaz hale getirir. Hava kaynaklı seslerin yalıtımı için açık gözenekli (cam yünü, taşyünü, akustik sünger gibi) malzemeler kullanılır. Ses yutucu malzemeler, gözenekli veya lifli malzemeler olup yapılarındaki boşluklara giren havanın sürtünme kayıplarına yol açarak akustik enerjinin bir kısmının ısı enerjisine dönüşmesi yoluyla etkili olurlar. Taşyünü dolgulu sandviç paneller ses yalıtımına katkı sağlama özelliği diğer panellere nazaran çok daha iyidir. Diğer taraftan, yüksek akustik performans istenilen durumlarda ise taşyünü panelden yüksek taşıma değerleri beklenmemeli ve yoğunluğu daha düşük taşyünü kullanılmalıdır.

İç yapılarının bir sonucu olarak taşyünü plakalar enlemesine nispeten boylamasına daha düşük mukavemet değerlerine sahiptir. Buna rağmen alev almama özelliği, düşük mekanik değerlerini geliştirmek için birçok çalışma yapılmasını sağlamıştır. Basit bir yöntem olarak taşyünü plakalar lamellere bölünür yani istenilen kalınlıkta çizgi çizgi kesilir. Bu lameller yapıştırıcı kullanılarak panel oluşturacak şekilde birleştirilir. Böylece, mekanik değerler bir miktar iyileştirilirken yangın dayanımı yüksek panel elde edilmiş olur.

Mineral yünler gerek liflerinin gerekse bağlayıcı malzemelerinin uzun süre özelliklerinin yitirmemesi ile oldukça stabil malzemelerdir. Sıcaklığın malzemenin mekanik özellikleri üzerinde çok az etkisi vardır. Mukavemet yoğunlukla artar ancak daha çok içsel yapıya bağlıdır. Basma mukavemeti, 60-150 kg/m³ sınırları için 0,005-0,08 N/mm² arasındadır. Çekme gerilme mukavemeti ise düşük olup 0,001-0,01 N/mm²’dir. Mukavemet liflerin doğrultusunda daha yüksektir. Kayma mukavemeti 0,03 ile 0,20 N/mm² arasında yine liflerin doğrultusuna bağlı olarak değişmektedir.

Yangın dayanımı açısından önem teşkil eden yapılarda, inorganik liflerden oluşan taşyünü plakalar sandviç panel çekirdek malzemesi olarak kullanılmaktadır. Tutuşabilirlik kapasitesiyle de açıklanan malzemenin yangına karşı gösterdiği direnç, yangın performansı olarak isimlendirilir. Yangın dayanım testleri, binada yangının en çok büyüdüğü cephe ve çatı çizgileri küçük ölçekli modellenerek yapılmaktadır. Malzemeler A1’den başlayarak F’ye kadar altı farklı şekilde yangın için sınıflandırılmıştır. Yangın sonrası çıkan duman ve damlama miktarına göre malzememin diğer sınıfları da belirlenmektedir. Yangına dayanıklı cephe, çatı veya iç bölme duvar uygulamalarında en iyi performansı taş yünü dolgulu sandviç paneller sunmaktadır.

Taş yünü dolgulu sandviç panelin yangın dayanımı taşyünü tipi, kalınlığı ve birleşim detaylarına bağlı olarak olarak 30 ile 120 dakika arasında değişebilmektedir. Tutuşma sıcaklığı ise 850 °C mertebesindedir. Taşyününün yapısı, rijit köpüklere kıyasla açık hücrelidir. Açık gözenekli yapısı, taşyünü plakaları suya ve buhar düfüzyonuna karşı daha duyarlı hale getirmektedir. Ancak sandviç panellerde bu risk düfüzyona imkan vermeyen metal yüzeyler sayesinde asgari düzeye inmektedir.